Uygulamada en sık karşılaşılan hukuki uyuşmazlıklardan biri, taşınır veya taşınmaz bir malın, geçerli bir hukuki ilişki olmaksızın bir başkası tarafından haksız şekilde kullanılması hâlinde ortaya çıkmaktadır. Bu durumda, malikin veya hak sahibinin, taşınırı ya da taşınmazı haksız ve kötü niyetli olarak kullanan kişiye karşı yönelttiği ecrimisil, diğer bir ifadeyle haksız kullanım davası, gündeme gelmektedir.
Ecrimisil Nedir?
Ecrimisil davaları, diğer adıyla haksız işgal tazminatı, uygulamada oldukça sık karşılaşılan uyuşmazlık türlerinden biridir. Özellikle taşınmazların bir kişi tarafından, malikinin veya diğer hak sahiplerinin rızası olmaksızın kullanılması hâlinde gündeme gelmektedir.
Uygulamada pek çok farklı tanımı olmakla birlikte, genel olarak ecrimisil tazminatını; taşınır veya taşınmaz bir malın haklı bir hukuki ilişki olmaksızın zilyedi olan (haksız/kötü niyetli) üçüncü kişi tarafından kullanılması hâlinde, ilgili kişiden haksız işgali sebebiyle talep edilen tazminat şeklinde tanımlayabiliriz.
Ecrimisil, yapısı gereği kira bedeli ile sık sık karıştırılmakta olup, hukuken ciddi farklılıkları söz konusudur.
Uygulamada ecrimisil en sık mirasçılar arasında karşımıza çıkmakta olup, mirasçılar arası ecrimisil davası bir diğer yazımızda açıklanmıştır.
Ecrimisil Davasının Hukuki Dayanağı
Ecrimisil davasının temel hukuki dayanağını, Türk Medeni Kanunu’nun 995. maddesi oluşturmaktadır. Anılan hüküm, kötü niyetli zilyedin sorumluluğunu düzenlemekte olup, ecrimisil taleplerinin kanuni temelini açık şekilde ortaya koymaktadır.
Türk Medeni Kanunu’nun 995. maddesine göre:
“Kötü niyetli zilyet, zilyetliği süresince elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünlerin karşılığını ve malikin bu sebeple uğradığı zararı tazminle yükümlüdür.”
Bu düzenleme uyarınca, bir taşınır veya taşınmazı haklı bir hukuki ilişkiye dayanmaksızın ve kötü niyetle elinde bulunduran kişi, bu kullanım süresince maldan elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği yararların karşılığını ve malikin bu sebeple uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
Ecrimisil, bu yönüyle herhangi bir sözleşmeye, özellikle de kira ilişkisine dayanmayan; kötü niyetli zilyetliğin sonucu olarak doğan bir tazminat talebidir. Taraflar arasında geçerli bir kira veya kullanım sözleşmesinin bulunmaması, ecrimisilin hukuki niteliğini belirleyen temel unsurdur.
Her ne kadar ecrimisil tazminatı hukuki dayanağını Türk Medeni Kanunu’nun 995. maddesinden almakta ise de, uygulamadaki şartları, kapsamı ve hesaplanma biçimi büyük ölçüde Yargıtay kararları ile şekillenmiştir.
Ecrimisil Davası Açmanın Şartları Nelerdir?
Ecrimisil davası açılabilmesi için, her somut olayda birlikte değerlendirilmesi gereken bazı temel şartların varlığı aranır. Bu şartlardan birinin bulunmaması hâlinde, ecrimisil talebinin reddi söz konusu olabilecektir.
1. Davacının Taşınır veya Taşınmaz Üzerinde Hak Sahibi Olması
Ecrimisil talebinde bulunabilmek için davacının, haksız olarak kullanılan taşınır veya taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkına veya hukuken korunmaya değer bir hakka sahip olması gerekir. Davacı, tam malik olabileceği gibi paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine dayalı bir hak sahibi de olabilir.
2. Davalının Taşınır veya Taşınmazı Haklı Bir Hukuki İlişki Olmaksızın Kullanması
Ecrimisil talebinin temelini, davalının taşınır veya taşınmazı geçerli bir hukuki ilişkiye dayanmaksızın kullanması oluşturur. Taraflar arasında geçerli bir kira sözleşmesi, kullanım izni ya da benzeri bir hukuki ilişkinin bulunması hâlinde ecrimisilden söz edilemez. Bu durumda uyuşmazlık, ecrimisil kapsamında değil, sözleşmeye dayalı talepler çerçevesinde değerlendirilir.
3. Davalının Kötü Niyetli Zilyet Olması
Ecrimisil davası, kural olarak kötü niyetli zilyede karşı açılır. Davalının, taşınır veya taşınmazı kullanma konusunda hukuki bir hakkı bulunmadığını bilmesine veya bilmesi gerekmesine rağmen kullanımı sürdürmesi, kötü niyetin varlığı açısından önem taşır. Kötü niyetin varlığı, somut olayın özelliklerine göre mahkeme tarafından değerlendirilir.
Ecrimisil Davasının Tarafları Kimlerdir?
Ecrimisil davasında tarafların doğru belirlenmesi, davanın esası kadar önemlidir. Taraf sıfatının hatalı belirlenmesi hâlinde, davanın usulden veya esastan reddi söz konusu olabilecektir.
Davacı, haksız kullanıma konu taşınır veya taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkı ya da hukuken korunmaya değer bir ayni veya şahsi hak sahibi olan kişidir. Davacı sıfatı, yalnızca tam malike özgü olmayıp; paylı mülkiyet hâlinde paydaşlara, elbirliği mülkiyetinde ise mirasçılara da tanınmıştır.
Davalı ise taşınır veya taşınmazı, haklı bir hukuki ilişkiye dayanmaksızın fiilen kullanan ve üzerinde hâkimiyet kuran kişidir. Davalının mutlaka malik veya paydaş olması şart değildir. Taşınmazı izinsiz şekilde kullanan üçüncü kişiler de ecrimisil davasının muhatabı olabilir. Önemli olan, davalının haksız ve kötü niyetli zilyet sıfatıyla taşınır veya taşınmazdan yararlanıyor olmasıdır.
Uygulamada, özellikle paydaşlar veya mirasçılar arasındaki uyuşmazlıklarda, fiilî kullanımı sürdüren kişinin doğru tespit edilmesi ve ecrimisil talebinin fiilen kullanan kişiye yöneltilmesi gerekmektedir. Aksi hâlde, dava doğru hasma yöneltilmemiş sayılabilecek ve talep reddedilebilecektir.
Ecrimisil Davasında Zamanaşımı
Ecrimisil talepleri, zamanaşımına tabi olup, bu süre beş yıl olarak uygulanmaktadır. Zamanaşımı süresi, haksız kullanımın gerçekleştiği her bir dönem bakımından ayrı ayrı değerlendirilir.
Bu kapsamda ecrimisil davası açılırken, dava tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık süre için talepte bulunulabilir. Beş yılı aşan dönemlere ilişkin ecrimisil talepleri zamanaşımına uğramış sayılacaktır.
Zamanaşımı, davalı tarafından ileri sürülmesi gereken bir def’i niteliğinde olup, mahkeme tarafından re’sen dikkate alınmaz. Bu nedenle zamanaşımı savunmasının davanın sonucu üzerindeki etkisi göz ardı edilmemelidir.
Ecrimisil Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Ecrimisil davalarında görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, yargılamanın sağlıklı şekilde yürütülmesi bakımından önem taşımaktadır. Görev ve yetkiye ilişkin kurallar kamu düzenine ilişkin olduğundan, bu hususlarda yapılacak hatalar davanın usulden reddi sonucunu doğurabilecektir.
Ecrimisil davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili mahkeme ise, kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
Sonuç
Ecrimisil davaları, uygulamada sıkça karşılaşılan dava türlerinden olup, her bir uyuşmazlık bakımından şartlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle ecrimisil davalarında, somut olayın özelliklerine göre doğru hukuki yolun belirlenebilmesi adına alanında uzman bir avukat ile çalışılmasını tavsiye etmekteyiz.
